Maciej Jasiński, “Kolorowa rzeczywistość, czyli obraz PRL w polskim komiksie”

Ilość dostępnych na rynku publikacji popularnonaukowych poświęconych nadwiślańskiemu komiksowi, mimo iż stopniowo się powiększa, wciąż stanowi kroplę w morzu potrzeb. Niedawno swoją cegiełkę do zmiany tego stanu rzeczy postanowił dołożyć Maciej Jasiński – twórca znany osobom odwiedzającym Bibliotekę Komiksowo przede wszystkim z cyklów Detektyw Miś Zbyś na tropie oraz Krasnolud Nap. Podczas ubiegłorocznych Warszawskich Targów Książki zaprezentował on wnikliwą i oryginalną analizę obrazkowych historii kształtujących miliony polskich czytelników, która z pewnością zaskoczy również wielu ludzi uważających się za znawców gatunku.

Autor, chcąc opisać tytułową kolorową rzeczywistość lat 1945-1989 prezentowaną w historiach rysunkowych tamtego okresu, wychodzi od kilkunastu dziedzin ówczesnego życia, m.in. motoryzacji, budownictwa, sportu, polityki oraz religii. Największy nacisk kładzie jednak na inny aspekt. PRL-owskie komiksy, tak samo jak wszystkie pozostałe publikacje, filmy czy spektakle teatralne, musiały albo przedstawiać „jedyną słuszną” wizję komunizmu lub też szerokim łukiem omijać bezpośrednio związane z nim tematy. Artyści, chcąc obejść rzeczone ograniczenie, stosowali liczne aluzje, przenośnie lub metafory krytykujące i ośmieszające panujący ustrój, które zazwyczaj były niewidoczne dla cenzorów, lecz czytelne dla innych odbiorców. Mało tego: można odnieść wrażenie, iż historyjki obrazkowe, częstokroć zawierają ich o wiele więcej niż inne drukowane dzieła. Zakrawa to na pewien paradoks, ponieważ krajowe komiksy w założeniach miały przede wszystkim stanowić wydawnictwa o przede wszystkim edukacyjnym charakterze, a co za tym idzie powinny być poddawane wnikliwszej obserwacji. Tymczasem młodzież mogła w nich przeczytać m.in. o Tytusie, Romku i A’Tomku mającymi czekać dwa lata na przegląd techniczny swoich „odrzutków” oraz Kajtku, któremu przyszło się przekonać, że na plaży brakuje miejsc leżących, w pociągu miejsc wiszących, w delikatesach miejsc stojących, a w izbie wytrzeźwień – miejsc siedzących. Autor podobnych zabiegów doszukuje się także w m.in. Profesorze Filutku, twórczości Szarloty Pawel, a nawet cyklu Kajko i Kokosz (gdzie jeden ze zbójców nawołuje do wychowywania w pokoju i trzeźwości).

Kolorowa rzeczywistość… to nie tylko cenna analiza polskiego komiksu oraz opowieść o czasach, w których się on kształtował. Przystępny język, a także lekkość, z jaką została napisana książka czynią ją – w zależności od wieku odbiorcy – podróżą sentymentalną lub okazją do poznania czasów częstokroć powracających we wspomnieniach rodziców i dziadków, bądź propozycją nowego spojrzenia na ulubione historie obrazkowe. Po skończonej lekturze z kolei można zagrać w będącą dodatkiem do publikacji planszówkę Towary spod lady nawiązującą do popularnych gier Kolejka oraz Pan tu nie stał doskonale oddających absurdy PRL-u.